Nota  van Ludo Parijs bereiken Waarschijnlijk was het oorspronkelijke plan van papa Parijs te bereiken via de belangrijke route Rijssel-Parijs. Dit bleek onmiddellijk en onmogelijke zaak omwille van militair-strategische redenen. Daarom werden de vluchtelingen gedwongen een meer westelijke gelegen route (via Amiens bv) te zoeken. Uit het relaas van mama blijkt dat ze zelfs heel ver naar het westen werden gedreven (Abbeville). Gelukkig besloot papa deze route te verlaten en zelf een meer zuidelijke route te kiezen . In Abbeville zou trouwens einde mei ‘40 een zware slag worden geleverd die het leven kostte aan duizenden soldaten en burgers

Wij namen dit voorstel met blijdschap aan en met Blanche en de 6 jongste kinderen liepen wij naar de grens, waar we dan ook over mochten een weinig later. Nu in volle vaart naar Castre. Maar vanaf Steevoorde viel onze auto om de vijf minuten stil.  Dan moesten we er water bijgieten, en zoo, in 25 staties geraakten we op destinatie. De familie Leens keek niet weinig verwonderd op toen ze zooveel logés kreeg. Toen ik uitstapte lag kleine Ludo echter in de stuipen.  Het kind had had den ganschen dag koude melk gedronken en dan het voortdurend schommelen daarbij, het was niet te verwonderen dat de kleine er ziek van was. Ge moet niet  vragen in welk een toestand ik mij daar bevond. Geen dokter te vinden en dan bij vreemde menschen met een ziek kind en nog 5 anderen. Mevrouw Leens legde warme doeken aan de voetjes van Ludo en zoo bleef ik er de heele nacht bij zitten, altijd denkend dat het kind ging sterven.  Maar Ludo bleef leven en ‘s morgens vergat ik al mijn miserie bij de gedachte dat onze kleine gered was.

 We logeerden bij Mr Van Lerberghe. Er waren daar in ‘t geheel 14 kinderen. Een echte colonie (destijds gangbare term voor vakantieopvang voor kinderen).  Nu zat ik nog met de onrust of Marcel wel over de grens zou geraken.  En eindelijk om 12 uur was hij daar. Dat was Donderdag 16 mei. Marcel vertelde mij dat zij allen in de auto geslapen hadden. ‘s Nachts was er alerte (alarm) geweest en iedereen was in de gracht gesprongen. De Duitsche vliegtuigen hadden vele lichtpijlen laten vallen maar gelukkig geen bommen. Daar we met tevelen waren in het huis van mr. Van Lerberghe zochten we logement in het dorp en in het eenige hotel van Castre vonden we een plaats. Het was het hotel Lion d’ Or. (Marc, Mathieu en Johan kunnen een foto van 2006 tonen, genomen op de plaats waar dit hotel ooit had gestaan). In dit hotel hebben we feitelijk niet het weelderigste, maar toch het meest praktische logement gehad van heel onze reis. We hadden op de eerste verdieping een groote zolder. In den eenen hoek stonden 3 bedden, in den anderen hoek twee lange tafels met banken. Dat diende dus voor eet-en slaapzaal. In de gewonen tijd diende die zaal als feestzaal.  Men had het er anders niet van gedacht.  Nevens die zaal kregen wij nog de eenige slaapzaal.  Daar logeerden Marcel en ik met de twee jongste kinderen.  Niets was zoo gemakkelijk: als men uit het bed stapte was men aan de tafel.De bazin was een klein vrouwtje die daar met een dochter woonde. Het waren zulke brave menschen! Ik mocht alles gebruiken wat zij bezat.  Glazen waren er niet genoeg en elk op toer mochten we drinken aan tafel.  Als ik ‘s nachts de flesch moest klaarmaken en zij hoorde mij naar beneden gaan dan liep het mevrouwtje om zelf de flesch voor Ludo te maken.  ‘s Morgens gingen de kinderen naar een dichtbijgelegen boerderij om eieren, boter en melk.

In Caestre zelf waren de menschen al aan ’t inpakken, daar de Duitschers zulke snellen vooruitgang maakten. De twee heeren Leens dierven daar ook niet langer blijven en maakten ook aanstalten om te vertrekken.  Daar we absoluut zonder nieuws waren uit Trappes en we niet wisten of er daar niet te veel volk zou geweest zijn, besloten Marcel en Edward eens tot daar te rijden, terwijl ik zou blijven wachten in Caestre.  (vreemde beslissing. Trappes ligt in de buurt van Parijs , ruim 200 km van Caestre,dus papa en nonkel Edward zouden zo’n 400 km gaan rijden om zich er van te gewissen of er in Trappes plaats zou zijn) . Zoo gezegd, zoo gedaan. Vrijdag 17 mei ,’s morgens, vertrokken ze vol moed…om daar ’s namiddags terug te staan. Op een 30 kilometer van Caestres (mama corrigeert enigszins voortaan de schrijfwijze van de dorpsnaam) was de auto in panne gevallen en een andere auto had hen welwillend teruggebracht tot Hazebroeck en met een andere auto werden ze terug naar huis (Caestre uiteraard) gevoerd.
De panne was erg. De radiateur doorgebrand en in Caestres was er geen te krijgen.Indien we er in Lille (Rijssel)  geen konden vinden waren we veroordeeld in Caestres te blijven.  Wat een vooruitzicht !  Maar Sint Jozef was weer met ons: ’s  Zaterdags 18 mei ’s morgens was de auto klaar. De familie Leens was reeds vertrokken naar Berck-Plage, we zaten dus alleen.  Na een hartelijk afscheid van onze vriendelijke bazin, waarbij zelfs menig traantje werd weggevaagd, vertrokken we voor de zoveelste maal naar Trappes.

We hoopten in één rit tot daar te geraken maar de mensch wikt en God beschikt: op de baan was het nog altijd even druk.  Honderden auto’s maakten de rij en we moesten dus volgen. Wat een ellende ! En het was al genoeg een weg op te gaan om er door de politie afgeweezen te worden. Iedereen moest dezelfde weg ! Eerst den weg op naar St Pol: 58 km. In Lilliers (Lillers)  mochten we in maar voor St Pol was het onmogelijk.  De weg naar Arras was ook afgesneden.  Altijd wees men ons maar eene richting aan: naar Abbeville. En het is daarom dat daar ook zooveel slachtoffers gevallen zijn.

Men deed al de vluchtelingen tot daar rijden. Als men uitrekent dat er kilometers ver honderden auto’s stonden, kan men zich inbeelden hoeveel duizenden vluchtelingen daar zaten. Wij besloten niet naar die richting te gaan maar onzen eigen weg te zoeken daar we toch een heel andere richting moesten nemen (meer zuidwaarts).

Eerst naar Frévent, Auxi-le-Chateau tot Doullens. Ons doel was feitelijk Amiens maar het was verboden in de groote steden komen.  We zochten altijd maar binnenwegen omdat daar minder drukte was.  Tegen de avond kwamen we in een klein dorp waarvan de naam mij ontsnapt. De kinderen waren zoo moe en we besloten daar slapen en eten te vragen. Op een hoeve, waar we uitstapten, woonde een jonge Tchèque (Tsjechische) met een klein kind van 2 maanden,Claude genaamd. Die naam hebben we In Frankrijk vaak gehoord. De vader was een Franschman en sinds 9 maanden was hij naar het front. Die jonge vrouw maakte voor ons een lekkere omelette gereed, de kinderen kregen melk en cider. Toen we om slapen gingen zoeken bemerkten we dat we juist aan een Engelsch vliegplein zaten.  Dat was nu toch te gevaarlijk.  We sprongen terug in de auto om tot het volgende dorp te rijden, Hornoy. Nonkel Edward ging naar de deken en we vielen weeral in ons geluk. Mijnheer de deken woonde met zijn zuster, een oude juffrouw die zich enkel bezig hield met goed werken.  Nonkel Edward mocht daar slapen.  Hij moest wel eersdt zijn papieren laten zien om te toonen dat hij geen parachutist was.

Wij mochten in het patronaat logeren. Een vriendelijke juffrouw bracht ons bedden en spreien en we hadden weer nachtverblijf.  Onze matrassen lagen op 6 stoelen en, telkenmale we veroerden, vielen we tusschen twee stoelen in en, als men in het bed wilde stappen, hadden we dezelfde grap. We hebben daar niet veel geslapen maar onze kinderen geraakten stilaan gewoon aan dit zwerversleven en zouden zelfs op de grond geslapen hebben.

‘s Anderdaags, Zondag 19 mei was het juist plechtige communie in Hornoy.  Luc en Marc gingen naar de mis met nonkel Edward en papa.  Wij konden natuurlijk de kleine kinderen niet alleen laten en bleven dan maar thuis.
We gingen ontbijten in een hotel gehouden door Belgen, hotel Lion d’Or.
(zelfde naam als hotel in Caestre: toeval? foutje van mama ? Veel voorkomende hotelnaam)

Het kwam er nu op aan in één dag tot Trappes te geraken. Het was altijd een heele kunst om eten te vinden voor een heelen dag: hier wat brood, daar 5 eieren, daar nog 6, daar nog een stukje kaas, en zoo moesten wij op provisie uit. Om 9 uur vertrokken we uit Hornoy naar Aumale. Wat een drukte was het daar.  Alles was geblokkeerd en ik weet nog altijd niet hoe we daar uit geraakt zijn. Na een goed uur gewacht te hebben konden we langzaam verder naar Gournay. We namen een binnenweg langs Formerie en kwamen tegen den middag in Gournay.  Hier lagen we bijna voor goed in panne daar een onvoorzichtige rijdster achteruit reed zonder naar ons te kijken en zoo onze auto een duw van belang gaf. Gelukkig konden we voort, stap voor stap, kilometers ver.

Toen we een eind buiten Gournay waren, moest alles stoppen daar alle routes vol auto’s stonden.Hoe daaruit geraken ?Daar het juist middag was gingen we in de weide zitten zoals de meeste menschen. Opeens…boum-boum-boum . Zonder dat we iets gehoord hadden waren Duitsche vliegtuigen genaderd en bombardeerden Gournay. De statie van Gournay, waar we juist voorbijgegaan waren, lag totaal plat.  Er waren verschillende dooden en gekwetsten.  Om ons nog meer schrik aan te jagen kwam er één enkel vliegmachine laag boven ons gevlogen. Iedereen lag plat in de weide.  Gelukkiglijk liet het geen bommen meer vallen.

Na wat bekomen te zijn van de schrik stapten we nog maar eens in, vast besloten tot Trappes te geraken.  We moesten naar Gisons maar, daar het weer verboden weg was, gingen we langs Les Thilliers, Méru, doch op dien laatsten weg ontmoetten we een vriendelijke heer, oud-koloniaal, die ons op de kaart den juisten weg aanwees langs Marines, Meulan om dan, toch om 8 uur ’s avonds te Trappes aan te komen .

Nota van Ludo TRAPPES Trappes, ten westen van Parijs, dicht bij Versailles, is heden ten dage een van de 7 gemeenten van de agglomeratie Saint-Quentin--en-Yvelines. (dept.Yvelines) , eigenlijk een soort voorstad van Parijs.  De 7 gemeenten behielden wel hun eigen burgemeester en gemeenteraad. Trappes, in 1940 eerder landelijk-agrarisch, is momenteel sterk geïndustrialiseerd.(o.m.luchthaven Charles De Gaulle) De gemeente telt nu zo’n 30.000 inwoners waarvan, ten gevolge van immigratie en demografische ontwikkelingen de meerderheid islamitisch is. De tweede grootste moskee van Frankrijk bevindt zich in Trappes. Toen enkele jaren geleden de (islamitische) bestuursmeerderheid van Trappes probeerde  specifieke islamitische regels  in te voeren, veroorzaakte dit een grote rel waarbij de nationale regering en de hoogste Franse rechtsinstanties dienden in te grijpen om orde op zaken te stellen.

Wat een vreugde !  Er was nog niemand aangekomen van de familie (het is niet duidelijk welke familie mama precies bedoelt, tenzij zij haar schoonzus Madeleine of familie uit Stabroek-zie verder- verwachtte) en we werden dus  met open armen ontvangen. We kenden de familie nog niet en maakten kennis  met al de kinderen: Edward, Stan, Pauline, Alexander, Jos, René, Louis, Cecile en Marcel.(de familie in Trappes bewoonde de ferme Pluchet.) Wat een gelukkige dagen hebben we daar gekend is onbeschrijflijk.  Een kasteel omringd door een schoon park waarin de kinderen de ganschen dag mochten spelen, velo rijden, footbal spelen.  Wat een verpozing na zooveel doorstane angst.  Zoo hebben we 8 dagen geleefd, lijk in een paradijs.  Eten in overvloed en niets moeten doen dan luierikken. Nonkel Edward had de dienst waargenomen in de kerk. Zwaar was dien dienst niet, daar er alle dagen slechts 3 of 4 personen in de mis zaten: Marcel, Cécile, Luc en Marc. ‘s Zondags was er wel wat meer volk in de kerk, maar wat die mensen daar eigenlijk kwamen doen, heb ik mezelf  dikwijls afgevraagd.  Wat wauwelen, wat ondereen spreken dat was voor hen mis hooren.  Er was in Trappes een oude pater die tot hiertoe pastoor was, maar hij was blij genoeg dat nonkel Edward zijn dienst overnam. De plechtige communie zou ’s anderdaags plaatsgrijpen en nonkel Edward had veel werk met biecht te horen. Luc werd op 19 mei 1940 juist 9 jaar. 

Toen we daar in Trappes waren was er een brief van Marie-Madeleine ons meldende dat zij bij Rouen (noordelijker) zat. Wij stuurden ee telegram om onze komst aan te kondigen en toen we later een brief stuurden was zij verder gereden. Haar adres; Monsieur Delbat, Mesnil-Panneville par Poully, Seine Inférieure. Ook reden nonkel Edward en Marcel naar Versailles, naar de préfecture om te vragen wat hen te doen stond. Maar daar waren de bureelen al overrompeld en het orderwoord was: afwachten ! Daar we met zijn 14 toch niet lang konden blijven bij de familie Cuypers, huurden we juist ertegenover het vroegere huis van den dokter. Op zijn Fransch bekeken was  het een schoon burgerhuis. Hof was er gelukkiglijk aan, en zelfs een heele groote, met hangars, remises enz. Wat hebben de kinderen daar toch gespeeld. We zagen ze niet van gansch den dag. Daar het huis leeg stond, kocht kozijn (de Trappes-familie waren afstammelingen van een grootnonkel van papa, vandaar ’kozijn’ tenzij verkeerd gelezen) hetgeen we niet konden missen: keukengerief,keukentafel met stoelen, eenige matrassen, gasvuur, tot zelfs kolen toe. Alle morgenden moesten de kinderen het hout gaan zoeken in den hof en vonden ze er altijd veel te veel. We waren het er toch zoo goed gewoon, hoorden of zagen weinig van den oorlog en toen, na 14 dagen begon de alerte te blazen, teken dat de Duitschers vooruitkwamen. Kelders hadden we niet en we bleven dus maar in huis. Stilaan zagen we de vluchtelingen komen uit het noorden van Frankrijk. De vluchtelingen vertelden hoe erg het gesteld was en dat ze alles in de steek hadden moeten laten.  

Op een dag kwamen er een 200 vliegtuigen om Parijs en omstreken te bombarderen.  Trappes werd natuurlijk niet gespaard en rond het huis vlogen bommen ten allen kante zonder gelukkig iemand te treffen.  Ons huis had geen kelder en we beleefden daar bange ogenblikken. Bij de familie Cuypers op de ferme de Pluchet, kwamen dagelijksch honderden vluchtelingen aan.  Die mochten daar in de stallingen op stroo liggen en kregen daar warme koffie.  Als ze ‘s anderdaags uitgerust waren gingen ze verder. Soms waren het Belgen die daar lagen en die waren blij eens over hun thuis te kunnen spreken. Zekeren dag kwamer een auo aangereden met Belgische vluchtelingen die vroegen om te mogen vernachten. Groot was de verwondering van de familie Cuypers toen ze in één van de reizigers Fons Verlinden herkenden uit Bouchout (Boechout). Die Fons had vroeger met zijn kar en paard de familie Cuypers naar Holland gebracht in 1914 en hun beenhouwerij in Antwerpen overgenomen (mama heeft het hier duidelijk niet over de Aartselaarse familie Cuypers- met papa- die ook naar Nederland vluchtten in 1914, naar Zeeland meer bepaald).

Wat een toeval ! Die Fons is gebleven bij Cuypers en mocht er arbeiden op ’t veld. De andere Belgen waren ook menschen uit Bouchout, doch die gingen naar Parijs om werk te zoeken. Toen ze naar Parijs reden werd hun auto afgenomen en daar stonden ze met een overgebleven remorque (aanhangwagentje).  Zij kregen het goed gedacht de remorque aan ons te geven daar we onzen auto nog hadden. Die remorque is goed van pas gekomen. Al onze bagage lag er op, benevens Judith en een paar kinderen. (deze opmerking zal de lezer even doen glimlachen, maar wijst er op dat het toch een serieuze aanhangwagen moet geweest zijn. Tevens is het nu waarschijnlijk dat er op de heenreis geen aanhangwagentje was.) We hebben hem nog me naar Boom gebracht en zullen hem terug brengen na den oorlog.                                      

Op zekeren nacht kwam men Marcel roepen voor Fransche vluchtelingen en een uur nadien was er een kindje geboren.  Het werd diezelfden dag gedoopt onder den naam Claude en moeder en kind vertrokken voorts op de kar.    De laatste dagen dat we in Trappes vertoefden was dokter Bulgare (misschien lokale dokter) vertrokken en menigmaal kwam men Marcel roepen. Bij Edward Cuypers (de gastheer) waren vier kinderen: Bernard,Michel, Monique en Odile. De kleine mannen speelden dikwijls samen en de onzen leerden wat Fransch terwijl de anderen Vlaamsch leerden.      Na 3 weken in Trappes te zijn geweest begon het dorp ook leeg te loopen. Iedereen ging weg.  Toen we nog eenige malen in ‘t bombardement gezeten hadden,  besloten we met gansch de familie (dus ook de Trappes-Cuypers) verder te trekken. Ze hadden nog een huis te Azé. (meer dan 200 km naar het zuidwesten, richting Le Mans en Angers) bij Chateau-Gonthier en we besloten daar heen te gaan.

‘s Nachts had men de bruggen in den omtrek laten springen en de pylonen van de radio te Elancourt,en in Trappes zelf waren al de winkels gesloten. Al goed dat we bij familie zaten die ons brood, eieren en melk bezorgde, anders hadden we geen eten. ’s Nachts om 3 uur vertrokken we met 2 auto’s en een camion.  Marc en Mathieu mochten op de camion zitten met Fons Verlinden. Wij volgden per auto. Dit gebeurde op Vrijdag 14.6.1940. Ik vergat te spreken over de grootste gebeurtenis die we beleefden in Trappes. Op Dinsdag 28.5.40 vernamen we de overgave van de koning der Belgen (Leopold III). Was me dat een herrie van belang ! Iedereen moest zijn meening uiten en die meeniningen waren heel verschillend.  Wij zwegen liever en zouden verder de toekomst afwachten. (misschien maakt mama hier allusies op de groeiende anti-Belgische sfeer in Frankrijk waar Leopold III en het Belgisch leger  laf en onverantwoord werden genoemd.)     Hadden we dat toch maar vroeger geweten, nooit hadden we zoover gevlucht, want hoe verder men gaat, hoe verder men moet teruggaan.                          

Boom-Trappes               BELGIE  Boom-Izegem§          ¯                        -- -  -- -- -- -- - -- - -- - FRANKRIJK                                                                Caestre§ Lillers§ ABBEVILLE    Frévent§         Auxi-le-Chateau§                             Doullens§                    Hornoy§             AMIENS                 Formerie§                     Gournay§                    Gisors§               Les Thilliers § Méru§Marines§                                          Meulan§                                   TRAPPES                                     PARIJS

 

 

 

 

 

 

 

 

Nota van Ludo                                                       PANIEK                                                                               Alhoewel mama haar herinneringen pas in november 1940 op schrift stelde,krijg je wel de indruk dat ze bij deze passage opnieuw de momenten van destijds herleeft .  Er klinkt iets van spijt door dat men in mei 1940 te vlug was gaan panikeren en een uitzichtloos en levensgevaarlijk avontuur was begonnen. Ook de beslissing van de anderen om nog dieper Frankrijk in te vluchten moet haar angst en haar heimweegevoelens versterkt hebben.

          

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nu was er  toch niets aan te doen.  Aan hetgeen de radio ons gaf kon men weinig geloof hechten. Aan de gazetten evenmin, zodat we totaal zonder nieuws zaten. Het is met zulk een gedachte dat we maar vertrokken. Tot Chartres , 45 km, hadden twee uur noodig om er te geraken.  Overal dezelfde volkstoeloop. Van Chartres togen we naar 
Nogent-le-Rotrou. Opeens, alerte.  Wij allen uit de auto en in een huis geloopen. Denzelfden morgen had men daar leelijk gebombardeerd.  Na een kwartier, weeral ingestapt en verder reizen naar la Seité-St Bernard en Le Mans. 
Deze stad mochten we niet in daar er juist een bombardement was geweest en men nog aan het opruimen was.  Langs omwegen geraakten we verder naar Sablé. Vooraleer we in la Seite kwamen hadden we weer eenige bange ogenblikken beleefd.  We hadden juist een convoi (konvooi) gezien van 20 opgehouden autos, doode paarden, vernielde wagens  toen men alerte blies.  Wij sprongen allen in de weide en wachten dan maar op wat komen moest.  En weer werden we gespaard.  Op het einde van onze reis was het eentonig.  Altijd maar moeten omrijden om dan ten allerlaatste om 4 uur te Azé aan te komen. Er stond daar een schoon burgerhuis maar daar sliepen al 24 menschen.  Julia, de echtgenote van Edward Cuypers met haar 4 kinderen sliep daar en ook Julia ( dezelfde voornaam, toeval of vergissing ?) , de echtgenote van  Alexander Cuypers met 2 meisjes en de gansche familie Cuypers sliepen daar. Hoe zouden wij daar nog bij kunnen ?                

TRAPPES-AZE Trappes§  ¯ Chartres§     Nogent-le-Rotrou § La Ferte-St Bernard§ Le Mans§ Chateau-Gonthier§ Sablé§ Azé§ De vlucht ging dus verder naar het zuidwesten (weer zo’n 200 km van Parijs weg). Azé is en dorpje in het departement Mayenne. Le Mans, Angers en Laval zijn bekende steden daar in het centrum van Frankrijk. De Loire is niet zo heel veel verder. Uiteraard lag Boom nu wel een heel eind uit de buurt. De familie zou in Azé verblijven tot 22 juni 1940. Dus al meer dan een maand weg uit de heimat.

Neven het huis stond een hoeve waarin de vroegere eigenaar gewoond had van dit land. Sinds maanden was het niet meer in gebruik daar het leeg stond. Doch wij waren blij dit te krijgen.  Voor den eersten nacht moesten we onsplan maar trekken. Judith, Blanche en 4 kinderen sliepen op een kamertje van het knechtje.  Marcel, ik en de 5 andere kinderen in den paardenstal op wat stroo.  We sliepen in elk geval heel goed.‘s Anderdaags begonnen we onze kuisch.  We kregen een groot bed en dat plaatsten we in een hoek van de huiskamer.  Luc, Marc en Mathieu lagen op een matras op den grond. Al wat we uit Trappes kunnen vluchten (?), hadden we opgeladen en we hadden dus matrassen genoeg.  We vonden nog een oude tafel, twee bakken die als stoelen dienden.  Toen kregen we nog twee banken want stoelen had men niet.  Het vrolijkste ogenblik van de dag was wel als we aan tafel gingen. De banken stonden op 3 pooten waarvan de middelste noch hooger was dan de twee zijkanten.  Als we dus moesten  eten, zaten we juist op een schommelpaard: omhoog, omlaag.  Men hield best zijn bord soep in de handen. Voor ons huis lag een groote weide.  Nevens onze slaapkamer was  de koestal. ‘s Morgens om 5 uur kwam men de koeien halen en voor de deur was het dan…beu…beu…beu.De kiekens deden er ook het hunne bij en het was onmogelijk nog een oog toe te doen.

Marc was een echte boer. Hij dierf alleen met de 6 koeien naar de weide gaan.  Als het paard naar de weide ging sprong Bernadette er gewoonlijk op. Soms nog 2 of 3 kinderen daarbij en dan te samen naar de weide.  Voor de kinderen was het wel gezellig en ze hadden een heel gezonde kleur gekregen. Toen we daar twee dagen zaten begonnen de Duitsche vliegers gedurig over te komen. Verschillende malen per dag was het alerte. Soms hoorden we bombardementen in de verte. Edward Cuypers was in Trappes gebleven en toen de Duitschers Trappes binnenkwamen was hij nog weggevlucht om zijn vrouw te vervoegen die bij ons was.  Maar daar vader Cuypers ( voornaam niet nader genoemd) het niet goed vond dat men de hoeve alleen gelaten had, besloot Edward samen met Cécile en onze nonkel Edward terug te keeren. 

Maar diezelfden nacht waren ze bijna doodgeschoten daar ze in volle front kwamen.  Ze moesten dus terugkeeren. Bij Edward Cuypers  werd op vrijdag 18-6-40 een vijfde kindje geboren.  ( mama heeft het een beetje moeilijk met de chronologie der gebeurtenissen -zie ook hierna -  vermits  18 juni niet op een vrijdag viel en het is ook een beetje vreemd dat zij geen  verdere informatie geeft over moeder en kind.)   Op Woensdag 16-6-40 (waarschijnlijk 19 juni)  hoorden we in Chateau-Gonthier heftig schieten. De Duitsche soldaten namen de stad in. Daar de Franschen geschoten hadden antwoordden de Duitschers en Chateau-Gonthier kreeg het nog duchtig te verduren. De Toren van de prachtige kerk vloog in brand en het was  droevig om te zien hoe de gansche kerk uitbrandde. (waarschijnlijk was dit dramatisch nachtelijk toneel van op verre afstand waar te nemen, dus ook in Azé).

Op Donderdag 20-6-40 deden de Duitschers hun intrede in Azé.  Dienzelfden dag besloot een deel onzer familie terug te keeren naar Trappes daar de baan nu vrij was.  Er werd besloten dat Edward ’s anderdaags zou terug komen om te zeggen of we gerust konden terugkeeren.  Nonkel Edward reed ook mee. Met twee auto’s vertrokken ze. ’s anderdaags  bleven we een gansche dag wachten doch zonder uitslag.  Later vernamen we dat er een auto onderweg afgenomen was en niemand durfde nog terugkeeren naar Azé (250 km) uit schrik weer een auto kwijt te raken.  

Op Zaterdag 22-6-40 hielden wij het niet meer uit en ons huishouden besloot dan maar alleen te vertrekken. Het was te hopen dat  we geen panne zouden hebben want, daar we alleen reden, waren we verplicht onze auto in de steek te laten.(vreemde zinswending). Wij zijn nooit vertrokken zonder 3 weesgegroeten te lezen en de aanroeping: H.Jozef, bescherm ons !  En het is dan ook aan St Jozef dat we onze redding danken.  Deze maal verliep alles ook opperbest.  Onderwegen zagen we talrijke vernielde huizen. In Trappes was het groote vreugde bij onzen aankomst.  Het huis van de Cuypers zat vol Duitsche officieren, in den hof lagen vele soldaten. Ons vroeger huis was onbewoonbaar.  Er hadden daar veel soldaten geslapen en feest gevierd, geloof ik.  Ledige fleschen lagen er genoeg. We sliepen voor één nacht zoals we konden (in de auto ?  In een of andere huis?)

's Anderdaags, Zondag dus 23-6-40, eerst naar de zes uren mis, gelezen door nonkel Edward, en dan op stap vol moed en vreugde naar huis te kunnen terugkeeren.  In de remorque zaten Blanche, Johan en Mathieu.  We reden nu over Parijs.  Veel vluchtelingen, vooral uit het noorden van Frankrijk, reden reeds  terug. Langs Senlis,Villers-Cauterets,Soissons, Laon, Vervins. In deze laatste stad moesten we stoppen aan een beenhouwerij.  De heer des huizes vroeg of we naar België reden, en op ons bevestigend antwoord, vroeg hij een brief mee te nemen naar Antwerpen. Zijn knecht was als vluchteling aangekomen uit Antwerpen. Diens vrouw was in Antwerpen gebleven. Toen de knecht ons den brief gaf voor zijn echtgenote weende hij. 

Nota van Ludo De terugtocht Op 22 juni had de familie besloten Azé te verlaten en weer noordwaarts richting Trappes (Parijs te trekken). Het moet hen opgevallen zijn hoe het plots overal stil was geworden. Heel waarschijnlijk moeten zij het nieuws van de Franse capitulatie onderweg vernomen hebben. Dat moet de reizigers aangespoord hebben om zo snel mogelijk huiswaarts te keren. Het is opvallend hoe vlug mama in de étappe Trappes-België heen gaat over wat er onderweg nog te zien was. Haar hart en haar gedachten zaten waarschijnlijk al in Boom

Verder af naar Maubeuge. Hier zagen we veel kruisjes staan met helmen van gesneuvelde soldaten. Hier was ook een frontzone geweest.  Sommige dorpen lagen heelemaal platgeschoten. In de steden was het minder erg.
Eindelijk kwamen we aan het opschrift: België.  Was het een droom ? Neen, we waren er. Men voelde het seffens dat men thuis was.  Eerst in Mons. Daar moesten we de groeten brengen aan Mevrouw…..(geen naam ingevuld).
We hadden haar man ontmoet in Trappes. Hier brachten we dus ook groote vreugde.                     

TERUG  NAAR HUIS BOOM              ¬   Mechelen§                                                                                              Brussel§ BELGIE        Mons§                                                                                                    - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -                                     Rijssel                                 Maubeuge§                                             Vervins§                          ­                       Laon                                             Soissons§                                                                              Villers -Cotteret§Senlis§                                PARIJS§                                                    Trappes§       Chartres§      AZE         ­

                                       
Eindelijk waren we in Brussel. Wat een verschil tusschen Frankrijk en  België. Hier ging alles zijn gewonen gang. Spijtig dat al de bruggen gesprongen waren.(o.a.de bruggen in Boom,op 1 na, maar waarschijnlijk waren ze niet op de hoogte van de juiste situatie daar en verkozen ze via Mechelen te rijden).  We moesten lang zoeken  vooraleer tot Mechelen te geraken. Daar lieten we zeggen aan  mama (mama’s moeder , Raphaelle  Van den Bril-Steenackers) dat we thuis waren.                                                                                                                            

En nu de laatste rit tot thuis.  We zouden gevlogen hebben.  Daar de boulevardbrug gesprongen was, moesten we langs Waelhem (Walem) rijden. Ziehier de Antwerpschestraat ! Al de geburen kwamen toegelopen. Op één, twee, drie stonden al de wandelaars aan onzen auto en hielpen zelfs ons bagage uit te laden. Het was het gelukkigste ogenblik van ons leven. Nooit zullen wij het vergeten. En wat een vreugde ons huis ongeschonden terug te vinden. Niets was er weg. Ik wist niet dat het woord « thuis » zoo zoet kon klinken. Vast besloten om het nooit meer te verlaten, hebben we ons terug aan het werk gezet met den hoop spoedig het einde van den oorlog te zien en nooit meer zulke ellende te moeten beleven.                                         

St  Jozef, wij danken U

Boom, 11.11.40       

 

SAMENVATTING Maandag 13 mei 1940. Vertrek in Boom. Overnachten in  Izegem (Sintobin) 14 mei 1940. Poperinge. Overnachten in Poperinge (Devynck-Dujardin. ) 15 mei 1940. Geblokkeerd aan de grens te Watou. Isidoor Leens helpt mama, de zes jongste kinderen en Blanche de grens over. Overnachten in Caestre (Fr.) (Van Lerberghe -Leens). Papa, nonkel Edward, oudste 3 kinderen en Judith sliepen in de auto aan de grens.  16 mei 1940. Allen overnachten in Caestre(Hotel Lion d’ Or). 17 mei 1940. De moeilijke tocht naar Trappes. Overnachten (2X) in Hornoy (ten westen van Amiens) 19 mei 1940. Trappes bereikt. 19 mei-14 juni 1940. Verblijf in Trappes in een verlaten dokterswoning. 14 juni 1940. Dieper Frankrijk in naar Azé samen met de andere familie Cuypers (uit Trappes) 14 juni tot Zaterdag 22 juni. Verblijf in leegstaande hoeve in Azé. 22 juni 1940.Vertrek naar Trappes.Ergens (?) slapen.  23 juni 1940. In een ruk (oorlog in Frankrijk voorbij) , langs Parijs, linea recta naar Maubeuge, Mons, Brussel, Boom

                                                              

Was  dit de vluchtauto van 1940 ?

Je ziet hier een foto, waarschijnlijk uit de dertiger jaren.

De mensen: achteraan: met zwarte hoed: papa, eigenaar en chauffeur van de Ford.

                   Links: nonkel Edward in priestertoog

                   Man met pet: zou Karel Beliën zijn

                   Vierde man: Jules Lauriks ?

                   Vijfde man: de fotograaf (onzichtbaar): Urbain Dinant ?

De auto: Een A-Ford de luxe, sedan, bouwjaar 1931. De nummerplaat 161306 is in het collectief geheugen van de Cuypersen gegrift: papa’s autonummer. Waarschijnlijk was het deze wagen waarmee in mei 1940 naar Frankrijk werd gevlucht. Helaas kunnen Mathieu en Marc dat niet echt bevestigen. Maar als we volgende gegevens op een rijtje zetten zou deze Ford wel eens een hoofdrol hebben gespeeld.

1. Bouwjaar van de Ford: 1931

2. Edward Cuypers werd priester in 1931 en woonde tot 1936 in Boom (leraar-onderpastoor); in 1945 werd hij legeraalmoezenier en die draagt geen soutane

3. Rond 1935 sloot papa aan bij toneelkring KVT waarvan enkele bestuursleden op de foto prijken

4. Zou papa in de jaren 1935-1945 (crisis-en oorlogsjaren) bovenstaande wagen van de hand hebben gedaan en een nieuwe gekocht ?

Waar het vijftal zich bevindt is niet duidelijk. Zijn ze op prospectie voor een uitstapje voor de toneelkring ? Ze staan warempel voor een bierbrouwerij De Nijverheid. In Vlaanderen of in Nederland.

 

Zo zagen de vluchtelingen van 1940 er uit in het voorjaar 1939.  Van Ludo was nog geen sprake. Jozef was de jongste (onderste foto op mama’s schoot).   Waarschijnlijk nam papa de foto’s in de tuin (boven) en ergens in de kleiputten achter het ouderlijk huis. Nonkel Edward (in soutane) was er ook bij.  Mathieu (ongeveer 6 jaar) en Luc (8 jaar )dragen zelfs een das.

Onder (van links naar rechts: Bernadette, Mathieu, mama met Jozef, Paul, Marc (achteraan), Edward, Luc, Johan

Boven: Paul, Luc (achteraan), Mathieu, Johan, mama, Marc, Edward, Nonkel Edward, Bernadette

 

 

---