Tussen 31 maart 1959 en 27 maart 1960 werd het toenmalige Patronaat in de Kerkstraat 53 tot in de grondvesten afgebroken en compleet nieuw heropgebouwd. Bij die gelegenheid gaf de Chirogroep St. Jozef Boom, die haar lokaal had in dit gebouw, een gelegenheidskrantje uit dat de naam "ONZE BOUWKRANT" meekreeg. De volledige reeks van elf nummers plus twee "extra uitgaven" kwam in de loop van 2003 bij onze Geschiedkundige Studiekring terecht. Het was de aanleiding voor een bijdrage in dit jaarboek.

Deze "Bouwkranten" zijn naar het uiterlijk, gestencild en getekend en geven vandaag, een beeld van de technische mogelijkheden die een jeugdbeweging een halve eeuw geleden had en op zich is dat reeds het bewaren waard. Inhoudelijk geeft het een beeld van de vele en verschillende aspecten uit de jeugdbeweging, in dit geval de Chirojeugd, in de jaren 1959 en 1960.

Wat doe je met dergelijke "oude blaadjes"? Ik kon het niet over mijn hart krijgen om ze bij het oud papier te recycleren. De Chiro heeft een te grote indruk nagelaten op mijn jong leven om die herinneringen te laten verloren gaan (er zijn er al zoveel verdwenen).

Naar de heemkundige kring dus waar ze wellicht kunnen bewaard worden?

Antwoord van "Ten Boome" en ik kort in:

Ja, wat doe je dan?

Juist.

Geboren half in de jaren dertig van de vorige eeuw, en getogen in Boom tussen Bosstraat en Hollezijp, heb ik weinig herinneringen aan "het Patronaat" op zich. Ik maakte pas na de tweede wereldoorlog kennis met deze jeugdbeweging wanneer de omvorming naar "Chirojeugd" reeds was ingezet. Maar "Kerkstraat 53" werd spoedig een vertrouwd gegeven in mijn jongensjaren. Net zoals de zondagse bijeenkomsten, weekends en bivakken, spel en sport die we beoefenden, de kameraden die ik daar heb leren kennen en waarvan er helaas al verscheidene overleden zijn, het idealisme dat ons werd meegegeven en dat één van de goede dingen in het leven is gebleven en nog zovele andere prettige dingen des jongerenlevens.

Naast een aantal foto ’s uit die jaren waren mij dus ook deze "Bouwkranten" gebleven. De lezing riep dan ook weer vele herinneringen op. Herinneringen aan die jaren 1959 – 1960 waarin wijzelf de oude patronaatzaal afbraken en het nieuwe Chiroheem bouwden. En zoals ik recent (juni 2003) nog heb kunnen zien: het gebouw staat er nog steeds in de uiterlijke vorm die wij er in die gezegende tijd met z’n allen hebben aan gegeven. Dat "recent gezien" is inderdaad sporadisch:

tenslotte ben ik al vele jaren en vele levens uit Boom weg en kom ik er eigenlijk nog alleen maar bij het overstappen van de ene LIJN- bus op de andere wanneer wij onze kinderen en kleinkinderen gaan bezoeken in het Brabantse, maar toch is ook daar dat stukje diepste herinnering gebleven dat zeer waarschijnlijk nooit zal weggaan.

Kerkstraat 53 was het adres van de Boomse patronaatswerking, later de Chirogroep St. Jozef alhoewel de benaming "patronaat" in de volksmond bleef bestaan. Het "patronaat" was een wekelijks weerkerende bezigheid op zondagnamiddag. Met telkens weer de openingsformatie perfect in uniform, waarin zowel het kort gebed als de vlaggengroet een voorname plaats innamen. En dan het spel: tussen "baren" en sport. Een manier om te willen winnen en te leren verliezen. En je leerde er snel kameraden kennen die je ook in het latere leven bij bleven. Ook al liep dat leven soms wel verder uiteen. En zijn er intussen ook al meerdere van die vroegere kameraden overleden.

Kerkstraat 53 was "the place to be" zouden we vandaag zeggen maar voor ons was dat gedurende meerdere jaren inderdaad de vaste plek op zondagnamiddag. We voelden er ons thuis en naarmate we opgroeiden en van bij de burchtknapen via knapen en kerels opschoven naar de mannenafdeling of zelf leider werden, kreeg dat gebouw een eigen betekenis.

God, wat een mooie tijd zeg.

Maar sedert 1899, wanneer deze patronaatszaal gebouwd werd, heeft het al zovele zomers en winters geleefd om de lentes en de herfsttijen niet te vergeten, en zoveel jeugdig geweld en sterk enthousiasme maar ook het oorlogsgeweld van 1940 – 1945 meegemaakt, dat het niet anders kon of het heeft daar ook onder geleden.

In de eerste "ONZE BOUWKRANT" (maart – april 1959) lezen we daarover:

Het artikel gaat verder met een meer gedetailleerde beschrijving van uiterlijk en interieur van dit gebouw dat dringend aan een opknapbeurt of … meer zelfs toe was. En we citeren weer een fragment uit het bovenvermeld artikel.

En het artikel besluit:

Het stukje was getekend "Filosoof".

In 1959 besloten leiding en parochie om het gebouw af te breken en een nieuw op te trekken. En om de te verwachten hoge kosten zo laag mogelijk te beperken, zouden de groten en ouderen in en rond de groep (kerels, mannen, ouders en sympathisanten) een handje toesteken waar het kon.

Bindmiddel en stimulans bij het grote werk dat de groep te wachten stond, werd een eigen krantje dat ongeveer maandelijks zou verschijnen als informatieblad en tegelijk als pepmiddel om er de moed in te houden. Het werd gepubliceerd in stencilvorm op verschillend gekleurd papier formaat quarto en met getekende illustraties daarbij.

Het kreeg de titel "ONZE BOUWKRANT, Chirogroep St. Jozef Boom" mee en telde gemiddeld 12 bladzijden. De voorpagina toonde een schets van hoe het nieuwe Chirolokaal er zou uitzien wanneer het "af" was. Naast de titel prijkte een schildje met het gestyleerd Chiroteken waaruit als het ware vlammen sloegen. De vlammen inderdaad die gedurende bijna een vol jaar het enthousiasme van de hele groep Chirojongens en medewerkers symboliseerden.

De inhoud van het eerste nummer dat verscheen einde maart, begin april 1959, bevatte de volgende bijdragen:

- Voorpagina,

- In memoriam Henri Verbruggen,

- Redactie-Rammelaar

- Uitnodiging voor de Grote Afscheidsvergadering op dinsdagavond 31 maart om 20 uur,

- Kerkstraat 53 … door een filosoof,

- 70 jaar Jeugd: de geschiedenis van het Patronaat,

- Camera loopt,

- Nieuws uit en voor onze Chirogroep.

De inhoud van de volgende Bouwkranten bleef de lijn volgen die vanaf dit eerste nummer werd getekend. Dat varieerde van herinneringen en verhalen uit "die schone tijd van weleer", verhalen en anekdotes vanaf de werkvloer, oproepen bij speciale werkdagen en veel "Losse stenen" om de kleine nieuwtjes mee te geven aan de geïnteresseerde lezer en lezeres. Er werd verder ook een reeks filmopnamen van de werken aangekondigd terwijl fotografen zouden zorgen voor een reeks foto’s. En regelmatig ook werd de stand der werken bijgehouden en de komende werken aangekondigd. Tenslotte was er ook het "Nieuws uit en voor onze Chirogroep" dat even regelmatig jongens en ouders, binnen- en buitenstanders, op de hoogte hield van het verder reilen en zeilen van de verschillende afdelingen.

In grote trekken zouden we die inhoud kunnen onderverdelen in drie grote delen waaraan we, om af te ronden enkele algemene beschouwingen hebben toegevoegd:

De geschiedenis van Patronaat en Chiro,

Het leven in de Chirogroep,

De werken aan het nieuwe lokaal,

Algemene beschouwingen.

 

70 JAAR JEUGD:

Vanaf dat eerste nummer werd de geschiedenis van onze groep "in schuifkes" beschreven onder de titel "70 Jaar Jeugd". Met als begin het "patronaat" dat zeer waarschijnlijk via "patronage" in het Boomse dialect tot "Pater Nijs" werd. Sommigen spraken van "de Pattre". En zelfs nadat officieel "Chirojeugd" ontstond, is die Boomse benaming nog lang in de volksmond gebleven.

Het hele geschiedenisverhaal werd in meerdere, los van elkaar staande, delen geschreven door verschillende medewerkers die hun artikel spijtig genoeg niet ondertekend hebben. Het verhaal begint als volgt:

De grote vraag voor waarschijnlijk voor vele jongeren en in dit eerste schuifke vertelt de schrijver daar over:

In het tweede nummer heeft de auteur het over "Het Sussenlof".

Talrijke anekdoten uit die jaren vertellen de grote en kleine gebeurtenissen die een jeugdig leven nu eenmaal gekruid hebben maar die we hier niet allemaal kunnen vertellen: de tijd van het zondagse lof en de deugnieterijen aan het wijwatervaatje, meezingen met de orgelist en luisteren naar de preek. Wie herinnert er zich nog iets van? Je moet er al een zekere leeftijd (euh, ouderdom?) voor hebben.

Vanaf het derde nummer schreef "een oud-leider" zijn eigen herinneringen over de periode 1935 - 1941. Ook deze zijn te lang om ze integraal weer te geven maar ik wil toch enkele fragmenten geven ter kennismaking en om de nieuwsgierigheid aan te wakkeren.

Woorden en begrippen die vandaag bij velen, jong én ouderen, zeker ouderwets en voorbijgestreefd voorkomen. Maar het was de taal van die tijd en hoe men het draait of keert, ze sprak vele jongeren aan. En ze heeft vele jongeren en ouderen een heerlijke jeugd bezorgd. Ondanks al wat er vandaag over verteld wordt door kleine en grote B.V.’s die nu eenmaal geen enkel goed woord willen zeggen over hun jeugdjaren van toen.

HET LEVEN IN DE GROEP

Maar afbraak of geen afbraak, lokaal of geen lokaal: het Chiroleven ging verder. Moest verder gaan. Alle afdelingen van de meer dan 100 jongens sterke groep, pasten hun werking aan bij de nieuwe mogelijkheden die ontstaan waren en trokken nu elke zondag naar de voormalige "Broedersschool" of het "Klein College" in de Gasstraat.

En we citeren uit het eerste Bouwkrantje:

Elke afdeling, Burchtknapen, Jongknapen, Knapen, Kerels en Mannen met haar leiders, kreeg in de volgende nummers haar plaats in het blad. En zovele jaren later toont het de levenskracht die in die groep bestond.

De wekelijkse werking bleef en daarnaast waren er de speciale "dagen" zoals de Burchtknapendag op zondag 12 april in Niel waar meer dan 150 Burchtknapen uit het Gewest Rupel op post waren. Zoals de Knapendag op zondag 19 april in Willebroek. Zoals de "Groepskransendag"" in mei in Reet en zovele andere activiteiten. Of er werd reeds vooruit gekeken naar het jaarlijkse Bivak in Herselt, een hoogtepunt in de Chirowerking, met de Oudersbezoekdag op woensdag 12 augustus.

Het is eigenlijk te veel om het allemaal op te noemen maar groot en klein bleef bezig en in november begonnen reeds de Grote Manoeuvers die de terugkeer naar het gloednieuwe heem moesten inluiden. Uit het laatste nummer van Onze Bouwkrant citeren we:

De beslissing was dus gevallen: het voormalige en intussen zestig jaar oude patronaat wordt afgebroken en er zou een gloednieuw en functioneel beter geschikt lokaal komen voor de Boomse Chirojeugd. Het werd dan de tijd van plannen tekenen, de voorbereiding van de werken op papier zetten, afscheid nemen van het doorleefde gebouw en verhuizen.

Op dinsdagavond 31 maart 1959 werd zowat iedereen uitgenodigd om "de laatste avond in ons oud lokaal, ons dierbaar "Paternijs" door te brengen. Hoofdpunt van die avond was uiteraard de plannen toelichten, het begin van de werken afspreken en wat en hoe het moest worden.

Het afscheidsfeest greep plaats in een, voor de laatste maal, versierd lokaal. Met een welkomstwoord door E.H. Marijnissen en een toelichting bij de komende werken door werkleider "Koerl" (Michiels), een ontspanningsgedeelte en een smakelijke beet. Verder waren er een aankondiging van het werkprogramma, verhalen van de eerste verhuis:

"De eerste kar vertrok, hooggeladen, op donderdag 2 april om 14 uur stipt uit ons lokaal naar het Klein College",

en hoe de groep afscheid had genomen van het oud lokaal en ander klein en groot nieuws.

Het is uiteraard niet de bedoeling om in het korte bestek van deze bijdrage, de inhoud van de hele reeks Bouwkrantjes weer te geven. Beperken we ons tot een aantal fragmenten en anekdotes die de sfeer van het hele verbouwingsproject, dat toch een vol jaar in beslag nam, moeten proberen weer te geven.

Vanaf het tweede nummer werd een "Werkprogramma" gepubliceerd: wat er in de eerstkomende weken moest gebeuren, de stand van zaken volgen, bijzondere oproepen doen als voor bijvoorbeeld

de "Operatie Steenkuis", de eerste "Grote Kuis" of opruiming van de afval, commentaar bij het grondplan, hoogtepunten uit afbraak en heropbouw zoals "Het dak viel…" met ernaast "en dan … de Palen", aanleg van de elektriciteit, getuigen vertellen van op de werkvloer, het begin van de wederopbouw met op zaterdag 19 september "het leggen van een nieuw dak", de aanpak van het interieur en het schilder- en andere "klein werk".

Maar in het nummer dat vlak na Nieuwjaar 1960 verscheen, werd reeds trots getiteld: "DE LAATSTE FASE is ingetreden".

Uit de vele anekdotes deze ene toch. Want er was een bom gevonden tijdens de afbraak- en opkuiswerken.

De reporter met dienst schreef: "Bij de eerste opruiming van de plankenvloer in het oude heem werd door een der onze een granaat gevonden.? Waarschijnlijk afkomstig uit de jongste wereldoorlog toen ook de patronaatszaal bezet werd door de binnengedrongen legers."

De vinder van deze "bom" was ene Swa (Van der Beken, als ik me nog goed herinner. – n.v.d.r.) die ook geïnterviewd werd door de "reporter ter plaatse". Kort samengevat vertelde de Swa het volgende:

"Ik had een soort buis gevonden, die nogal dik was en in een punt eindigde. Iemand riep: Swa jong, pas op! Da’s een bom. Daar stond ik. Knikkende knieschijven, trillende bretels en een bom in mijn armen. Die hebben we dan tot grote opluchting van onze proost op het gemeentehuis gaan afgeven."

Op maandag 29 februari werden de ouders uitgenodigd op een contactavond waarop het aanstaande bivak aangekondigd en besproken werd, de werking binnen de groep werd toegelicht, en zomeer. Een historische datum en niet alleen vanwege het feit dat deze 29^ste februari een extra-schrikkeldag was, maar ook omdat de ouders meteen de gelegenheid kregen het nieuwe jeugdheem eens van binnen te kunnen bekijken. Een primeur dus.

Het laatste nummer van "ONZE BOUWKRANT" verscheen begin maart 1960 met de officiële aankondiging van de "Plechtige Inhuldiging" van het nieuwe Chiroheem op zondag 27 maart 1960. En plechtig en groots was het wel.

Na een Jubelmis (en dat paste wel in de context van dat jaar vol werken), was er een feestelijke optocht door de Boomse straten van de drie jongens Chirogroepen uit de gemeente: de Sint-Jan Berchmansgroep H. Hart, de St.Gerolfgroep (Sinte Catharina- Bosstraat) en de feestvierende St. Jozefgroep zelf. Bijna tweehonderd jongens in hun Chiro-uniform marcheerden feestelijk-stijlvol naar het nieuwe lokaal op het ouwe trouwe adres Kerkstraat 53.

Dan was er de plechtige inzegening en feestzitting en de rest van de dag werd een "Vreugdefeest" voor groot en klein en een dank-je-wel naar al wie zijn of haar steentje heeft bijgedragen aan de realisatie van dit nieuwe lokaal..

Het nieuwe Chirolokaal stond er. Bijna dag op dag één jaar nadat de werken waren begonnen.

De laatste bladzijde van dit nummer was tevens een afscheid van "ONZE BOUWKRANT" die haar opdracht met succes heeft volbracht. Zij verdient nu haar plaats in het archief van de "Geschiedkundige Studiegroep van Boom" en in de geschiedenis van de Boomse jeugd.

* * *

4) NABESCHOUWINGEN

In deze Bouwkranten werd veel aandacht besteed aan de geschiedenis van de groep en de titel "70 Jaar Jeugd" verwijst daarnaar. Maar jammer genoeg wordt in de verdere tekst geen verklaring gegeven voor die "70". En wanneer je vanaf 1959, 70 jaar terug telt, komen we in het jaar 1889 uit maar waarom precies daar? Of bedoelde men destijds "60 jaar" vertrekkende vanaf het jaar 1899 die we in een van de laatste nummers terug vonden en werd er destijds een rekenfoutje gemaakt? Jammer. Ik was er bij maar … ik kan het mij niet herinneren.

In de geschiedenis zijn precieze data inderdaad erg belangrijk. Ook in andere artikels werd een volledige datum wel eens vergeten en dat is jammer. Uiteraard was het zo dat ieder die het krantje las, wel begreep wanneer een of andere gebeurtenis plaats greep en wanneer zij dus verwacht werden op een groeps- of werkactiviteit. En blijkbaar hebben we er destijds niet voldoende aandacht aan geschonken dat we geschiedenis aan het schrijven waren met deze werken. De BOUWKRANT is intussen zelf geschiedenis geworden. Misschien zijn er onder de lezers van dit Jaarboek van "Ten Boome" wel oud - Chirojongens die zelf ook een of ander hebben bewaard en die de Geschiedkundige Studiegroep van Boom daarbij verder kunnen helpen? Dank vooraf.

Opvallend zowel voor het eerste nummer en dat is ook zo gebleven voor de hele reeks, is dat er zelden voluit namen van medewerkers genoemd werden. Men had het over de Swa, de Charel, de Koerl en anderen en soms wel eens over Mr. Marijnissen of Mr. De Wit maar dat waren dan de geestelijken, de proosten van de groep. De Groep, het Geheel primeerde zeer waarschijnlijk, bewust of onbewust, boven het Individuele. Bij het herlezen van deze nummers viel mij dit op. Was dit een overeenkomst of is het allemaal gewoon zo verlopen? Omdat we elkaar toch allemaal kenden?

Het eerste nummer opende met een "In memoriam" voor een lid van de Kerelsafdeling: Henri "Rik" Verbruggen. Hij overleed op donderdagnacht 12 maart te Walem waar hij woonde. Rik moest nog 16 jaar worden maar op de relatief korte tijd dat hij in onze groep actief was, had hij zich tot een goede kameraad voor iedereen ontpopt. Op zondag 18 april werd er voor hem een speciale groepsmis opgedragen.

Tenslotte nog een oproep naar al wie meer weet over patronaat en/of Chiro. En dat kan en mag van alles zijn: wanneer ontstonden patronaat en Chiro: belangrijke data, structuur van de groep, aantal leden op bepaalde ogenblikken, aantal leiders, wie waren ze, data van kleine en grote gebeurtenissen binnen zowel als buiten de groep, en graag ook foto- of ander illustratiemateriaal als affiches, boekjes, spelmateriaal, studiewerkjes over groepsthemata en nog zoveel meer. In het kort: al wat ooit tot de patronaats- en later Chirowerking behoorde.

Mijn inziens biedt deze reeks Bouwkranten, met meerdere artikels over patronaat en Chiro, op zich reeds een belangrijk stuk archief van de Chirogroep St. Jozef Boom. Ze kunnen een basis zijn voor een verder doorgedreven werk over de katholieke jeugdwerking in Boom van zowat een halve eeuw geleden. Veel succes daarmee.

Het was voor mij een plezier deze bijdrage voor het Jaarboek 2003 te kunnen schrijven.

Zomer 2003

Jan "Jackie" HELLINX – Hoboken.

In het voorlaatste Bouwkrantje werden de volgende cijfers gepubliceerd van de gebruikte materialen:

meer dan 17.000 kg. cement,

ongeveer 30.000 oude stenen zelf gekuist

bijna 36.000 nieuwe stenen,

bijna 40 ton Rijnzand en grint en

5.700 kg. wit zand.

Bijkomstig:

er werd voor meer dan 5.500 oude Belgische franken door dorstige kelen gegoten en

997 vloekjes (min of meer Meneer Pastoor) gelaten om het werk te doen "aveceren".

 

In een van de nummers werd even nagerekend wat dat hele werk de groep zou gaan kosten. En hoe er ook gerekend werd, men kwam steeds tot 250 à 300.000 fr. Werkuren mee gerekend. Let wel: dat is nog in goeie ouwe Belgische frankskes en in het jaar 1959.

Voor de inkomsten, zowel aan giften als aan de hand van verschillende initiatieven zoals Driekoningenfeest, film, papierslag werd er reeds een goeie 100.000 fr. bijeen gehaald. Oproepen in het krantje bleken nodig om het resterende geld te vinden.

TERUG NAAR INDEX JAARBOEKEN